नाडाको स्वर्ण जयन्ती : आयातबाट स्वदेशी उत्पादनतर्फ अघि बढ्दै नेपाल

नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापनाको ५० वर्ष पूरा हुँदै गर्दा नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र आयातमा मात्र निर्भर बजारबाट क्रमशः स्वदेशी उत्पादन र एसेम्बलीतर्फ अघि बढ्न थालेको छ।

सन् १९७७ मा नेपालमा एक वर्षमा ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता भएका थिए। अहिले देशमा करिब ५५ लाख सवारीसाधन दर्ता छन् भने नयाँ दर्तामध्ये करिब ८४ प्रतिशत मोटरसाइकल रहेका छन्।

पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँ बराबरका सवारीसाधन तथा सम्बन्धित सामग्री आयात गरेको छ। यसबाट करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार राजस्व सङ्कलन भएको छ। पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमा मात्रै अटोमोबाइल क्षेत्रले राज्यलाई ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व योगदान गरेको छ।

राजस्वबाहेक देशभर फैलिएको डिलर सञ्जाल, पार्ट्स तथा आफ्टरमार्केट आपूर्ति शृङ्खला, तालिमप्राप्त मेकानिक तथा सर्भिस टेक्निसियन, अटो फाइनान्स र सवारी बीमाले पनि यस क्षेत्रलाई ठुलो आर्थिक संरचनाका रूपमा स्थापित गरेका छन्।

नाडाको स्वर्ण जयन्ती संस्करणमा ‘मेड इन नेपाल र मेड फर नेपाल’ प्याभिलियनमार्फत नेपालमै उत्पादन वा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन तथा अटोमोबाइल सामग्री प्रदर्शन गरिनेछ। करिब आठ नेपाली उत्पादक सहभागी हुने तयारीमा छन्, जसमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट र हेल्मेट उत्पादकहरू रहेका छन्। सहभागीको अन्तिम सूची भने नाडा सचिवालयबाट पुष्टि हुन बाँकी छ।

नेपाल अझै ठुलो मात्रामा सवारीसाधन आयात गर्ने मुलुक भए पनि केही वर्षयता स्वदेशमै सवारीसाधन तथा अटोमोबाइल सामग्री उत्पादन र एसेम्बली सुरु भएको छ। नाडाले यसलाई आयातमुखी बजारबाट आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उद्योगतर्फको सुरुवाती कदमका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

सुजुकी र टाटा जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डहरू पनि दशकौँदेखि नेपाली बजारको हिस्सा छन्। कतिपय परिवारले तीन पुस्तासम्म एउटै डिलरमार्फत सवारीसाधन खरिद गरेको उदाहरणले नेपालको अटोमोबाइल बजारमा बनेको दीर्घकालीन सम्बन्धलाई देखाउँछ।

पचास वर्षअघि नेपालमा गाडी आयात गर्ने व्यवसायीहरूको प्रतिनिधित्व गर्न स्थापना भएको नाडाले अहिले आयातकर्ता, एसेम्बलर, वित्तीय संस्था, बीमा कम्पनी, सर्भिस तथा पार्ट्स व्यवसाय र स्वदेशी उत्पादकसमेत समेट्ने फराकिलो क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दै आएको छ।

नाडाको ५० वर्षको यात्रा त्यसैले केवल एउटा संस्थाको वार्षिकोत्सव होइन-नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र आयातबाट उत्पादनतर्फ अघि बढ्दै गरेको परिवर्तनको कथा पनि हो।